Łąki

Łąka daje największe możliwości zamiany azotu nawozów na białko roślinne. Nawet bardzo wysokie dawki nie są szkodliwe ani dla roślin, ani dla żywionych nimi zwierząt. Aby uzyskać prawidłowe efekty w produkcji zwierzęcej, trzeba zdawać sobie sprawę ze specyficznego działania tego nawożenia na wartość pokarmową runi. Pod jego wpływem użytki zielone dają z reguły pasze o wysokiej, często nadmiernej zawartości białka. W miarę rozwoju roślin zmniejsza się zawartość związków azotowych, z korzyścią dla produkcyjności pastwiska, gdyż wtedy lepiej może być wykorzystane przez zwierzęta białko, wobec poprawy jego stosunku do węglowodanów w paszy. Spasanie starszej runi na użytkach zielonych silniej nawożonych jest więc wskazane, jeśli możliwe jest zastosowanie odpowiedniego systemu wypasu. W rejonach, gdzie mogą występować niedobory niektórych składników mineralnych, warto pamiętać o tym, że zawartość w paszy takich elementów, jak miedź, cynk, żelazo, magnez, mangan i kobalt może zmniejszać się w czasie odrostu nawet do połowy ich normalnej zawartości. Jak się okazuje w świetle tych współzależności, wybór optymalnego terminu wypasu nie jest łatwy.

Białko podawane jest zwierzętom na pastwisku z reguły w nadmiarze, powyżej zapotrzebowania, przy niedostatecznej koncentracji energii w paszy. Jeśli niejednokrotnie białka w runi wystarcza na produkcję 30 l mleka, to zawartość jednostek owsianych w tej samej runi wystarcza tylko na produkcję 15—18 l mleka. Na ogół uważa się, że pastwisko może dać paszę wystarczającą na pokrycie potrzeb pokarmowych krów mlecznych o wydajności 15—20 l mleka. Konieczna jest zawartość minimum 20% włókna w runi dla normalnego przebiegu procesu trawienia u przeżuwaczy, nie należy wiec skarmiać runi zbyt wcześnie. Liczne badania wykazały, w jakim stopniu zwierzęta znajdują w runi pastwisk pokrycie potrzeb na składniki mineralne. Na ogół stwierdzono możliwość pokrycia zapotrzebowania na potas, mniej pewne jest pokrycie zapotrzebowania na wapń, fosfor, a zwłaszcza magnez. Stopień pokrycia potrzeb zwierząt przez składniki mineralne znajdujące się w runi trudno jednak określić dokładnie, gdyż są duże różnice w pobieraniu zielonki przez pasące się zwierzęta. Na ogół przyjmuje się, że dodatek soli mineralnych do paszy potrzebny jest przy produkcji powyżej 15 l mleka od l krowy.

Długość okresu spoczynku runi między nawrotami ma zasadniczy wpływ na ilość i jakość plonu pastwiska. Optymalne plony z pastwiska można uzyskać przy średniej długości okresu spoczynku, ani zbyt krótkiej, ani zbyt długiej. Istnieje szereg współzależności decydujących o wydajności pastwiska, gdyż skracanie okresu spoczynku daje wzrost zawartości białka ogólnego i zmniejszenie się odsetka ligniny, a więc poprawę strawności runi. Okres pastwiskowego żywienia zwierząt, decydujący w dużym stopniu o opłacalności gospodarki, można wydłużyć, stosując Odpowiednio dobrane mieszanki do zasiewów oraz umiejętnie dawkując nawozy. Przy bardzo wysokiej produkcji zielonki jej cześć, przeznaczana na siano i kiszonkę, przedłuża okres żywienia paszami produkowanymi na pastwisku. Uzyskanie ciągłości w produkcji zielonki na pastwisku może zapewnić tylko prawidłowy zestaw mieszanek traw i motylkowych. Na ogół dąży się do ograniczenia liczby gatunków, wysiewając za to większą liczbę ich odmian. W warunkach bardzo intensywnej gospodarki proponuje się nawet wysiew jednej odmiany trawy w mieszance z koniczyna biała, co może zapewnić mniej więcej jednakowa wartość pokarmową paszy przez cały okres wegetacji.

Układając kilka mieszanek z odmianami o znacznie zróżnicowanej szybkości rozwoju, uzyskuje się bardziej prawidłowy przebieg plonowania runi w poszczególnych rotacjach wypasowych. Nieobojętna może. być pora wypasu zwierząt w ciągu doby. Warto zwrócić uwagę na to, że nawet w tak krótkim czasie zachodzą zmiany w zawartości ważnych składników pokarmowych w roślinach, takich jak karoten, chlorofil, cukry, a także szkodliwe azotany, co powinno być uwzględnione przy ustalaniu godzin wypasów. Najwyższą zawartość karotenu stwierdza się o wschodzie słońca, zmniejsza się ona do godzin popołudniowych 2 -3-krotnie, a ilość minimalna występuje po północy. Podobnie zachowuje się zawartość chlorofilu. Na tej podstawie słuszne wydaje się przestrzeganie określonej pory wypasów i unikanie ich w godzinach wieczornych i nocnych. Przemienny sposób użytkowania, a więc zbiór zielonki na siano, zwiększa współczynnik wykorzystania runi w odrostach użytkowanych jako pastwisko.

Intensyfikacja żywienia pastwiskowego zwierząt wprowadza nowy czynnik, często ujemnie wpływający na glebę i darń, a mianowicie jej udeptywanie. Podczas pasienia się zwierząt wzrasta ciężar objętościowy gleby przez jej udeptywanie i osiadanie. Zależy to w dużym stopniu od zawartości wody w glebie. W glebach nasyconych wodą osiadanie nie jest możliwe i następuje jej zbijanie, połączone z uszkodzeniem darni. Im wyższa zawartość substancji organicznej, tym mniejsza wytrzymałość gleb na udeptywanie przez pasące się zwierzęta. Szczególnie niebezpieczne są nadmierne wypasy przy dużej obsadzie zwierząt, wywołujące początkowo niekorzystne zmiany w składzie florystycznym runi, a po dłuższym czasie prawie całkowity zanik roślin. W tych warunkach zmniejsza się wilgotność gleby oraz zawartość substancji organicznej i ilości wymiennych składników mineralnych, a także występują zmiany w składzie mechanicznym gleby przez spadek ilości części spławianych oraz zmiany w odczynie gleby. Zanik roślin wynika ze stopniowego zmniejszania się ilości i masy korzeni, jak i głębokości ich przenikania w profilu glebowym oraz zmniejszania się ich zasięgu poziomego.

Na efektywność żywienia zwierząt w okresie pastwiskowym duży wpływ ma wcześniejsze przygotowanie zwierząt. Czynnikiem, obniżającym koszty produkcji żywca wołowego jest taki sposób organizacji wypa.su, aby okres przygotowawczy przypadał zima, a właściwy okres tuczu latem, dla uzyskania większych przyrostów w okresie taniego żywienia . Zwierzęta słabiej żywione w okresie zimowym wykazują większe przyrosty w czasie pastwiskowego żywienia. Młode bydło bez szkody dla przyszłej produkcji mleka znosi ograniczenie poziomu żywienia w czasie zimy, jeśli nie dopuszcza się do wystąpienia objawów chorobowych na tle niedoboru składników mineralnych i organicznych. Terminy wycieleń maja duży wpływ na koszty produkcji mleka. Niższe koszty jednostkowe produkcji uzyskuje się przy wycieleniach wiosennych, wyższe przy jesiennych, gdyż w pierwszym przypadku najwyższy poziom laktacji przypada na okres żywienia pastwiskowego, które jest znacznie tańsze niż żywienie zimowe.